Jump to content

Uruzi rwa Ewaso Ng’iro

Kuva Wikipedia

Uruzi rwa Ewaso Ng’iro

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

ni rumwe mu migezi ikomeye yo mu gihugu ca , ruherereye mu buraruko bwa Rift Valley. Ni uruzi runini rufasha cyane mu buzima bw’abantu n’ibinyabuzima byo mu turere twumye twa Laikipia, Samburu na Isiolo.

Hari imigezi ibiri yitwa Ewaso Ng’iro:

  • Ewaso Ng’iro South
  • Ewaso Ng’iro North

Ariko uw’ingenzi kandi uzwi cane ni Ewaso Ng’iro

Izina: Ewaso Ng’iro River

Igihugu: Kenya

Uburebure: ~500–700 km (bitewe n’ishami)

Isoko (source): Imisozi ya Aberdare Range na Mount Kenya slopes

Iherezo (mouth): Ibishanga n’ahantu h’umusenyi mu buraruko bwa Kenya (Samburu/Isiolo drylands)

Akarere runyuramwo: Laikipia, Samburu, Isiolo, Marsabit fringe

Ubwoko: Uruzi rwo mu turere twumye (semi-arid river)


Aho ruva n’aho rugana

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Ewaso Ng’iro ruvira mu misozi ikikije na Aberdare Range. Amazi yarwo atemba agana mu buraruko bushira ubuseruko, aca mu bibaya vyumye (semi-arid zones), agaha amazi ibikoko n’abantu.

Mu bihe vyinshi vy’umwaka, amazi agabanuka cane imbere yo gushika kure kubera ubushuhe n’ihindagurika ry’ibihe.


Akamaro k’Uruzi rwa Ewaso Ng’iro

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

1. Amazi y’abantu n’amatungo

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • ni isoko nyamukuru y’amazi mu turere twumye
  • rikoreshwa mu kunywa no kuvomera amatungo
  • rufasha abahora mu bworozi bw’inka, intama n’ingamiya

2. Ibidukikije n’ibikoko vy’ishamba

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

n’utundi duce tw’inyamaswa dukoresha amazi yarwo:

  • inzovu
  • intare
  • giraffe
  • zebra
  • impala

3. Ubuhinzi bworoheje

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Mu bibaya bimwe bimwe:

  • guhinga imboga
  • guhinga mu bibanza biri hafi y’uruzi
  • irrigation nto nto

4. Ubworozi (pastoralism)

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • rufasha aborozi bo muri Samburu na Isiolo
  • rutuma amatungo abaho mu bihe vy’izuba

Mu nkengera z’uruzi rwa Ewaso Ng’iro haboneka:

  • inyoni z’amazi n’iz’ishamba
  • ibikoko binini vya savanna
  • amafi mu bice bifise amazi ahagije
  • ibimera vyihanganira izuba

Ibibazo ruhura na vyo

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Uruzi rwa Ewaso Ng’iro ruhura n’ibi bibazo:

  • kugabanuka kw’amazi kubera ihindagurika ry’ibihe
  • gukoresha amazi birenze urugero (upstream abstraction)
  • isuri mu misozi ya Aberdare na Mount Kenya
  • amakimbirane hagati y’aborozi n’abahinga
  • gucibwa kw’amashyamba

Ewaso Ng’iro ifasha Kenya mu:

  • ubworozi mu turere twumye
  • kubungabunga pariki n’ubukerarugendo
  • gutanga amazi ku baturage
  • gushigikira ubuzima bw’ibinyabuzima vya savanna

ni uruzi rw’ingenzi cane mu buraruko bwa Kenya, cyane cane mu turere twumye. Rufasha abantu, amatungo n’ibikoko vyo mu ishyamba, kandi kururinda ni ngombwa kugira ngo rukomeze kuba isoko y’ubuzima n’iterambere.