Jump to content

Uruzi rwa Kwango

Kuva Wikipedia

Uruzi rwa ni rumwe mu nzuzi zikomeye zo mu karere ka Afurika yo hagati, ruca mu bihugu bibiri ari vyo na . Ni uruzi runini rufise uruhara rukomeye mu gukora uruzi rwa Kasai, rujana amazi mu ruzi rwa Congo.


1. Aho ruherereye n’inzira yarwo

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Kwango rutangura mu bumanuko bwa Angola, mu misozi n’ibibaya bifise imvura nyinshi.

Inzira yarwo:

  • Rutangura mu ntara za Angola (plateau yo mu bumanuko bushira ubuseruko)
  • Ruca hafi canke rugakora nk’umupaka hagati ya Angola na RDC mu bice bimwe
  • Rwinjira mu gihugu ca RDC mu burengero
  • Rurasuka muri

Kasai nayo ni imwe mu nzuzi zikomeye zinjira muri .


2. Uburebure n’imiterere

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • Uburebure: hafi 1,100 km (mu bipimo bitandukanye)
  • Ruca mu mashamba ya tropique hamwe n’ibibaya vya savanna
  • Rurangwa n’imigezi myinshi n’udusumo (rapids)
  • Amazi yaryo ariyongera cane mu bihe vy’imvura
  • Rimwe na rimwe ruca mu bice bigoye kugenderwako

3. Ibice ruhekeranye na byo

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Kwango ruca mu turere twinshi:

  • Ibibaya vy’ubuhinzi
  • Ishamba rya tropique mu bice bimwe
  • Imidugudu mito mito ku nkengera
  • Ishamba rinini riri mu burengero bwa Congo
  • Ibice vy’uguhinga n’uburovyi
  • Uturere two mu ntara ya Kwango (yahawe izina n’uruzi)

4. Akamaro k’uruzi rwa Kwango

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • Ifi zo mu ruzi ni isoko y’ifunguro ku baturage benshi
  • Ubu ni bumwe mu buryo nyamukuru bwo kwibeshaho
  • Amazi y’uruzi akoreshwa mu kuvomera imirima
  • Ibibaya vy’uruzi bifise ubutaka burumbuka
  • Amato mato akoreshwa mu gutwara abantu n’ibintu
  • Ariko rapids zituma ubwikorezi bugorana mu bice bimwe
  • Rukomeza ubuzima bwa ecosystem ya Kasai basin
  • Rufasha mu kugumana amazi n’ubukonje mu karere

5. Uruhare muri sisitemu ya Congo Basin

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Kwango ni igice c’ingenzi mu “drainage system” ya Congo:

  • Kwango → Kasai River → Congo River
  • Rutanga amazi menshi ava mu bumanuko bwa Afrika yo hagati
  • Rufasha guhuza ibidukikije vya Angola na Congo

6. Ibinyabuzima n’ibidukikije

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]

Mu nkengera za Kwango haboneka:

  • amafi menshi atandukanye
  • inyoni zo mu mazi
  • ibiti n’ibimera vya tropique
  • inyamaswa zo mu mashamba (inkende, n’ibindi)

Ibice bimwe biracyafise ibidukikije bitaragerwako cane n’abantu.


7. Amateka n’akamaro k’abantu

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • Uruzi rwarakoreshwa kuva kera mu buzima bw’abanyagihugu
  • Rwafashije mu kwagura ubuhinzi n’imidugudu
  • Mu bihe vy’ubukoloni rwarakoreshwa nk’inzira y’ugushika mu bice vy’imbere
  • Izina “Kwango” ryahaye n’intara ya Kwango Province muri RDC

8. Ibibazo n’imbogamizi

[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]
  • Uduseke tw’udusumo (rapids) dutuma ubwikorezi bugorana
  • Gutema amashyamba mu bice bimwe
  • Impinduka z’ibihe zishobora guhindura urwego rw’amazi
  • Guhumana kw’amazi mu bice vyegereye imidugudu

Uruzi rwa Kwango ni rumwe mu nzuzi zikomeye zifasha mu gutanga amazi muri sisitemu ya Congo Basin. Ruca mu bihugu bibiri, Angola na RDC, kandi rufise uruhara runini mu:

  • uburovyi
  • ubuhinzi
  • ibidukikije
  • no mu gukora uruzi rwa Kasai, rujana amazi muri Congo River