Uruzi rwa Kwango
Appearance
Uruzi rwa ni rumwe mu nzuzi zikomeye zo mu karere ka Afurika yo hagati, ruca mu bihugu bibiri ari vyo na . Ni uruzi runini rufise uruhara rukomeye mu gukora uruzi rwa Kasai, rujana amazi mu ruzi rwa Congo.
1. Aho ruherereye n’inzira yarwo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Kwango rutangura mu bumanuko bwa Angola, mu misozi n’ibibaya bifise imvura nyinshi.
Inzira yarwo:
- Rutangura mu ntara za Angola (plateau yo mu bumanuko bushira ubuseruko)
- Ruca hafi canke rugakora nk’umupaka hagati ya Angola na RDC mu bice bimwe
- Rwinjira mu gihugu ca RDC mu burengero
- Rurasuka muri
Kasai nayo ni imwe mu nzuzi zikomeye zinjira muri .
2. Uburebure n’imiterere
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Uburebure: hafi 1,100 km (mu bipimo bitandukanye)
- Ruca mu mashamba ya tropique hamwe n’ibibaya vya savanna
- Rurangwa n’imigezi myinshi n’udusumo (rapids)
- Amazi yaryo ariyongera cane mu bihe vy’imvura
- Rimwe na rimwe ruca mu bice bigoye kugenderwako
3. Ibice ruhekeranye na byo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Kwango ruca mu turere twinshi:
Mu Angola
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Ibibaya vy’ubuhinzi
- Ishamba rya tropique mu bice bimwe
- Imidugudu mito mito ku nkengera
Mu RDC
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Ishamba rinini riri mu burengero bwa Congo
- Ibice vy’uguhinga n’uburovyi
- Uturere two mu ntara ya Kwango (yahawe izina n’uruzi)
4. Akamaro k’uruzi rwa Kwango
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]4.1 Uburovyi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Ifi zo mu ruzi ni isoko y’ifunguro ku baturage benshi
- Ubu ni bumwe mu buryo nyamukuru bwo kwibeshaho
4.2 Ubuhinzi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Amazi y’uruzi akoreshwa mu kuvomera imirima
- Ibibaya vy’uruzi bifise ubutaka burumbuka
4.3 Ubwikorezi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Amato mato akoreshwa mu gutwara abantu n’ibintu
- Ariko rapids zituma ubwikorezi bugorana mu bice bimwe
4.4 Ibidukikije
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Rukomeza ubuzima bwa ecosystem ya Kasai basin
- Rufasha mu kugumana amazi n’ubukonje mu karere
5. Uruhare muri sisitemu ya Congo Basin
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Kwango ni igice c’ingenzi mu “drainage system” ya Congo:
- Kwango → Kasai River → Congo River
- Rutanga amazi menshi ava mu bumanuko bwa Afrika yo hagati
- Rufasha guhuza ibidukikije vya Angola na Congo
6. Ibinyabuzima n’ibidukikije
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Mu nkengera za Kwango haboneka:
- amafi menshi atandukanye
- inyoni zo mu mazi
- ibiti n’ibimera vya tropique
- inyamaswa zo mu mashamba (inkende, n’ibindi)
Ibice bimwe biracyafise ibidukikije bitaragerwako cane n’abantu.
7. Amateka n’akamaro k’abantu
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Uruzi rwarakoreshwa kuva kera mu buzima bw’abanyagihugu
- Rwafashije mu kwagura ubuhinzi n’imidugudu
- Mu bihe vy’ubukoloni rwarakoreshwa nk’inzira y’ugushika mu bice vy’imbere
- Izina “Kwango” ryahaye n’intara ya Kwango Province muri RDC
8. Ibibazo n’imbogamizi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- Uduseke tw’udusumo (rapids) dutuma ubwikorezi bugorana
- Gutema amashyamba mu bice bimwe
- Impinduka z’ibihe zishobora guhindura urwego rw’amazi
- Guhumana kw’amazi mu bice vyegereye imidugudu
9. Umwanzuro
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Kwango ni rumwe mu nzuzi zikomeye zifasha mu gutanga amazi muri sisitemu ya Congo Basin. Ruca mu bihugu bibiri, Angola na RDC, kandi rufise uruhara runini mu:
- uburovyi
- ubuhinzi
- ibidukikije
- no mu gukora uruzi rwa Kasai, rujana amazi muri Congo River