Uruzi rwa Niger
Uruzi rwa Niger
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]ni rwo ruzi rwa gatatu rurerure muri Afurika, inyuma y' na . Ni rumwe mu migezi y'ingenzi cyane muri Afurika y'Uburengerazuba, kuko rutanga amazi, rworohereza ubwikorezi, uburovyi, ubuhinzi n'ubuzima bw'abantu amamiliyoni. Rufise uburebure bwa hafi km 4.180.
Izina: Uruzi rwa Niger
Uburebure: Hafi km 4.180
Ibihugu rucamwo: , , , (ku mupaka), na
Isoko (source): Imisozi ya Fouta Djallon, muri Guinea
Iherezo (mouth): →
Ubuso bw'akarere k'uruzi (drainage basin): Hafi km² 2.117.700
Sisitemu: Atlantic Ocean Basin
Aho ruva n'aho rugana
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger ruvira mu misozi ya Fouta Djallon muri Guinea, hafi y'Inyanja Atlantika. Ariko aho gusohokera hafi y'isoko ryarwo, rutembera rugana mu buraruko, ruca muri Mali, rugakora ikiyaya kinini citwa Inner Niger Delta. Hanyuma ruhindukira rugana mu buseruko no mu bumanuko, ruca muri Niger, rugakora umupaka muto na Benin, maze rukinjira muri Nigeria. Amaherezo, rugabanywamwo amashami menshi rugakora Niger Delta, imwe mu delta nini kw'isi, mbere yo kwisuka mu Gulf of Guinea.
Amashami akomeye
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Amwe mu mashami akomeye y'uruzi rwa Niger ni:
Akamaro k'Uruzi rwa Niger
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]1. Ubuhinzi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Amazi yarwo akoreshwa mu:
- Kuhira umuceri.
- Guhinga ibigori, amasaka, ipampa n'imboga.
- Kworora ibitungwa.
2. Uburovyi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger rurimwo amoko menshi y'amafi kandi rutunga abarovyi amamiliyoni.
3. Ubwikorezi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Mu bice vyinshi, amato arakoreshwa mu gutwara abantu n'ibidandazwa hagati y'ibisagara n'imidugudu.
4. Inguvu z'amashanyarazi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Ku ruzi rwa Niger hubatswe ingomero nyinshi zitanga amashanyarazi, harimwo:
- (ku ruzi rwa Kaduna)
Ibinyabuzima
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger rurimwo:
- Amoko arenga 250 y'amafi.
- Imvubu.
- Ingona.
- Inyoni zo mu mazi.
- Ibimera vyo mu bishanga n'amashyamba.
Ibibazo ruhura na vyo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger ruhura n'ibibazo bikurikira:
- Kwanduzwa n'imyanda n'ibikorwa vy'inganda.
- Isuri.
- Gucibwa kw'amashyamba.
- Ihindagurika ry'ibihe.
- Isesagurwa ry'amavuta ya peteroli muri Niger Delta.
- Gukoresha amazi birenze urugero.
Akamaro mu bukungu
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger ni inkingi y'iterambere muri Afurika y'Uburengerazuba kuko:
- Rutanga amazi ku bantu barenga imiliyoni 160.
- Rufasha ubuhinzi n'uburovyi.
- Rutanga amashanyarazi.
- Ruteza imbere ubwikorezi n'ubudandaji.
- Rushigikira ubukerarugendo n'ibidukikije.
Umusozo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Niger ni rumwe mu migezi minini kandi y'akamaro kuruta iyindi muri Afurika. Rufasha ibihugu bitanu rucamwo n'ibindi biri mu kibaya caryo, rukaba inkingi y'ubuzima, ubuhinzi, uburovyi, ingufu z'amashanyarazi n'iterambere ry'akarere kose ka Afurika y'Uburengerazuba. Kubungabunga uru ruzi ni ngombwa kugira ngo rukomeze gutanga inyungu ku bisekuru bizokurikira.