Uruzi rwa Nzoia
Uruzi rwa Nzoia
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]ni rumwe mu migezi minini kandi y’ingenzi yo mu burengero bwa . Ruzwi cane kuko rwinjira mu kandi rugira uruhara runini mu buhinzi, ubuhinga bw’amazi (irrigation) n’imyuzure mu karere ka Bungoma na Busia.
Izina: Uruzi rwa Nzoia
Igihugu: Kenya
Uburebure: ~320 km (hafi)
Isoko (source): Imisozi ya Mount Elgon na Cherangani Hills
Iherezo (mouth): Lake Victoria (Winam Gulf)
Akarere runyuramwo: Bungoma, Kakamega, Busia, Trans Nzoia
Ubwoko: Ishami rija mu kiyaga (Lake Victoria tributary)
Aho ruva n’aho rugana
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Nzoia ruvuka mu misozi ya hamwe na Cherangani Hills. Rutembera rugana mu burengero bwa Kenya, ruca mu bibaya binini vy’ubuhinzi, hanyuma rukinjira mu ku ruhande rwa Winam Gulf.
Mu nzira yarwo, ruca mu turere tw’ubuhinzi twinshi two muri Western Kenya.
Akamaro k’Uruzi rwa Nzoia
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]1. Ubuhinzi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Nzoia ni isoko ikomeye y’ubuhinzi muri Kenya:
- umuceri mu bibaya vya Budalang’i
- ibigori mu karere ka Trans Nzoia (Kenya’s “breadbasket”)
- isukari (sugarcane) mu Bungoma
- imboga n’ibindi bihingwa
2. Amazi y’abantu
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]- gutanga amazi y’imijyi n’imidugudu
- isuku n’ibikorwa vya buri munsi
- kuvomera amatungo
3. Uburovyi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Iyo rwinjiye muri Lake Victoria:
- rufasha uburovyi bw’amafi
- rutanga intungamubiri ku ecosystem y’ikiyaga
4. Imyuzure (flooding)
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Nzoia izwi kandi kubera:
- imyuzure ikomeye mu Budalang’i flood plains
- isenyuka ry’imirima mu bihe vy’imvura nyinshi
Ibinyabuzima
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Mu ruzi rwa Nzoia no ku nkengera zarwo haboneka:
- amafi y’amoko atandukanye
- inyoni z’amazi
- ibishanga vya papyrus
- ibikoko bito bito vyo mu bibaya
Ibibazo ruhura na vyo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Nzoia ruhura n’ibi bibazo:
- imyuzure ikomeye (Budalang’i floods)
- gucibwa kw’amashyamba ya Mount Elgon
- isuri (soil erosion)
- kwanduzwa n’ubuhinzi n’inganda
- kugabanuka kw’amazi mu bihe vy’izuba
Akamaro mu bukungu
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Nzoia ifasha Kenya mu:
- ubuhinzi bunini (maize & sugarcane belt)
- gutanga amazi ku mirima n’imijyi
- uburovyi bwa Lake Victoria
- iterambere ry’akarere ka Western Kenya
Umusozo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]ni uruzi runini kandi rufise akamaro kanini mu burengero bwa Kenya, cyane cane mu buhinzi n’ubuzima bw’abaturage. Nubwo rutera imyuzure mu bihe bimwe, rufatwa nk’inziza y’ubukungu bwa Western Kenya.