Uruzi rwa Sezibwa
Uruzi rwa Sezibwa
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]ni rumwe mu migezi mito ariko y’ingenzi mu gihugu ca . Ruzwi cane kubera amateka y’umuco n’imigani y’Abaganda, kandi rufatwa nk’uruzi rwera (sacred river) mu muco wa Buganda.
Izina: Uruzi rwa Sezibwa
Igihugu: Uganda
Uburebure: ~150 km (hafi)
Isoko (source): Ibiturire vy’amazi biri mu karere ka Mukono
Iherezo (mouth): Rwinjira mu
Akarere runyuramwo: Mukono, Kayunga n’inkengero za Buganda
Ubwoko: Uruzi rwo mu gihugu hagati (inland river)
Aho ruva n’aho rugana
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Sezibwa ruvira mu bishanga n’amasoko y’amazi ari mu karere ka Mukono, mu gihugu hagati ya Uganda. Rutembera rugana mu buraruko, ruca mu bibaya n’imirima, hanyuma rugasohokera mu kiyaga ca Kyoga.
Akamaro k’Uruzi rwa Sezibwa
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]1. Umuco n’amateka
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Sezibwa ruzwi cane mu muco wa Buganda:
- rufatwa nk’uruzi rwavutse mu buryo bw’igitangaza (legendary origin)
- rufitaniye isano n’imigani y’abami n’imigenzo ya kera
- ni ahantu h’ingenzi h’ubukerarugendo bw’umuco
2. Ubuhinzi
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Amazi yarwo afasha mu:
- kuhira imirima y’umuceri
- guhinga imyumbati, ibitoke n’imboga
- gufasha ubworozi mu turere two hafi
3. Ubukerarugendo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]ni hamwe mu hantu hasurwa cane:
- amasumo meza
- amashyamba n’ibinyabuzima
- ibikorwa vy’umuco wa Buganda
4. Amazi y’abaturage
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Abantu bo mu micungararo barukoresha mu:
- kunywa amazi
- isuku
- ibikorwa vya buri munsi
Ibinyabuzima
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Mu ruzi rwa Sezibwa haboneka:
- amafi y’amoko atandukanye
- inyoni z’amazi
- ibimera vyo ku nkengera
- amashyamba mato mato ku masoko yarwo
Ibibazo ruhura na vyo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Sezibwa ruhura n’ibi bibazo:
- kwanduzwa n’imyanda y’uturere dutuwe n’abantu
- gucibwa kw’amashyamba
- ihindagurika ry’ibihe
- kugabanuka kw’amazi mu bihe vy’izuba
Akamaro mu bukungu
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Sezibwa rufasha Uganda mu:
- ubukerarugendo (Sezibwa Falls)
- ubuhinzi bwo mu karere ka Buganda
- gutanga amazi ku baturage
- kubungabunga ibidukikije n’umuco
Umusozo
[hinyanyura inyandiko | hinyanyura inkomoko]Uruzi rwa Sezibwa ni rumwe mu migezi mito ariko ifise akamaro kanini mu muco, ubukerarugendo n’ubuzima bw’abaturage bo muri Uganda. Kururinda no kurubungabunga ni ngombwa kugira ngo rukomeze kuba isoko y’umuco n’iterambere.